Ankara-Moskova hattındaki ‘domates-tahıl’ savaşının kazananı olmayacak

Mayıs 30, 2017, 6:22 pm
Rusya’nın Türk domatesinin ithalatına yönelik uyguladığı yasak devam ederken, Türkiye, Rusya’yı vergisiz buğday ithalatı için izin belgesi verdiği ülkeler listesinden çıkardı. Tüm girişimlere rağmen 'domates-tahıl' krizi aşılamadı. Uzmanlar, her iki taraf için de gerçekten yararlı bir seçeneğe ulaşılıncaya kadar sorunun devam edeceğini düşünüyor.

Bu yılın ilk çeyreğinde, Türkiye, domates ihracatını yüzde 54 oranında artırarak 123.5 milyon dolar değerinde mal sattı. Şaşırtıcı bir şekilde, 32.4 milyon dolarlık ürün satın alan Belarus, Türk domates ithalatçıları arasında lider oldu. Diğer büyük ithalatçılar arasında ise 18 milyon dolarlık alımla Romanya ve 11.8 milyon dolarlık ithalat oranıyla Polonya yer aldı. Rusya’nın, 1 Ocak 2016 tarihinden itibaren Türkiye’den ithal edilecek domates ve diğer tarımsal ürünlere yönelik uyguladığı yasak ise devam ediyor.

Ankara-Moskova hattında Rus uçağının düşürülmesiyle başlayan gerginliğin sona ermesi ve ilişkilerde normalleşme sürecine girilmesiyle birlikte Rusya’nın uyguladığı yasak listesinde daralmaya gidildi. Özellikle narenciye, incir ve çeşitli yaş meyveler (kayısı, şeftali, nektarin) Rus piyasasına oldukça hızlı bir şekilde geri döndü. Ancak Türk domatesinin kaderi değişmedi.

Moskova, Türk domatesinin pazara girmesi konusunda acele etmedi. Rusya Tarım Bakanlığı, Türkiye’den ithal edilecek domatese yönelik yasağın devam etmesi noktasında ısrarcı davrandı. Rusya Tarım Bakanı Aleksandr Tkaçev’e göre, Rus çiftçiler önümüzdeki birkaç yıl içerisinde sebze açığını kapatma fırsatı bulacak.

Türkiye, Rusya’nın domates yasağına karşılık Mart başında bir dizi Rus ürününe yönelik vergi artırımına giderek bir nevi fiili yasak getirdi. Türkiye, Rusya’yı vergisiz buğday ithalatı için izin belgesi verdiği ülkeler listesinden çıkarırken, Rusya’dan ithal edilen mısır ve buğday için yüzde 130, pirinç için yüzde 45, ayçiçek yağı için ise yüzde 36 vergi getirdi. Türkiye’nin bu kararı Rusya’ya 1.5 milyar dolara mal oldu.

Geçen hafta başında Rusya ve Türkiye, ticaret kısıtlamalarını karşılıklı olarak kaldırma konusunda İstanbul’da bir ortak bildiri yayınladılar. Aynı zamanda, Rusya Başbakanı Dimitri Medvedev yine domates kısıtlamalarının yürürlükte kalacağını doğruladı. Başbakan Yardımcısı Arkady Dvorkovich ise hükümetin Türkiye’den tarımsal ürün tedarikine ilişkin kısıtlamaları kaldırma kararnamesinin bir hafta içinde hazırlanacağına dikkat çekti. Başbakan yardımcısı, Türk domateslerinin Rusya’ya getirilmesi konulu istişarelerin sürdüğünü kaydetti.

Reuters’in Türk ekonomi yetkililerine dayandırdığı haberine göre, Türkiye’nin, Rusya’nın kendi domates üretimini yapabildiği birkaç ay olarak görülen dönemde ihracat yapılamamasını, üretim yapılamadığı dönemde ise ihracatın önünün açılmasını teklif ettiği ifade edildi.

“Domates-tahıl” savaşını kimin kazanacağını ya da bu çatışmadan kimin karlı çıkacağını kestirmenin güç olduğunu söyleyen ‘Forum’ yatırım şirketinin CEO’su Roman Parşin yaşanan krizi Rus ‘Nezavisimaya Gazeta’ya değerlendirdi. Parşin, “Şu anda taraflar, dışa dönük çatışmaların bittiğini, Türkiye tarafından yapılan özrün kabul edildiğini ve örneğin Türkiye’ye turist akışını sınırlayamayacağını göstermek istiyor. Ancak içeride sorunlar devam ediyor ve her iki taraf için de gerçekten yararlı bir seçeneğe ulaşılıncaya kadar çelişkiler devam edecek” yorumunu yaptı.

Yasağa rağmen Türk domatesi satılıyor

Uzmanlar ayrıca, Türk domatesinin Rusya’ya ithalatına ilişkin mevcut yasaklara rağmen, Türkiye’den gelen sebzelerin hala Rus pazarında satışının yapıldığını savunuyor. Ankara-Moskova arasında yaşanan kriz nedeniyle domatesin nihai varış pazarının değişmediği, sadece lojistik güzergahının daha karmaşık hale geldiği belirtiliyor. Uzmanlara göre, Türk domatesi, 2017 yılın ilk çeyreği itibarıyla Türkiye’den 32.4 milyon dolarlık domates alan Belarus üzerinden çeşitli yollarla Rus pazarına giriyor.